Αναπηρία είναι το αποτέλεσμα οργανικών ή περιβαλλοντολογικών αιτίων, που δημιουργούν ένα σύνολο εμποδίων σε σημαντικές περιοχές της ζωής, όπως η αυτοεξυπηρέτηση, η απασχόληση, η εκπαίδευση, η ψυχαγωγία και η γενικότερη κοινωνική συμμετοχή. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας - Π.Ο.Υ. (World Health Organization - WHO) 2002.

Σήμερα, αναπηρία δεν θεωρείται κάποια κατάσταση ενός ανθρώπου, αλλά το αποτέλεσμα της σχέσης των ικανοτήτων ενός ατόμου και των απαιτήσεων του περιβάλλοντος.

Η μείωση της ικανότητας ενός ατόμου να πραγματοποιήσει μια λειτουργία ή δραστηριότητα ονομάζεται κατάπτωση ή απώλεια ικανότητας.

Γήρανση: Χαρακτηρίζεται από την απόκτηση προοδευτικά πολλαπλών χαμηλών καταπτώσεων των δεξιοτήτων, οι οποίες σχετίζονται με την όραση ή/και την ακοή ή/και την επιδεξιότητα ή/και την κίνηση ή/και την γνωσιακή ικανότητα. Ο συνδυασμός όλων αυτών μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική συνολική απώλεια ικανοτήτων και ανάγκη υποστήριξης. Τα ηλικιωμένα άτομα δεν αντιμετωπίζουν τους εαυτούς τους ως αναπήρους και συχνά προσβάλλονται από τον χαρακτηρισμό αυτό.

Προσβασιμότητα: είναι η ικανότητα ενός χρήστη να επιδρά σωματικά ως προς ένα αντικείμενο ή μια υπηρεσία, για παράδειγμα να το φτάνει, να έχει αρκετή δύναμη ώστε να το μετακινεί κ.τ.λ..

Προβλήματα υγείας, εκ γενετής προβλήματα υγείας, η διαδικασία της γήρανσης, τραυματικά γεγονότα, μπορούν να οδηγήσουν σε κατάπτωση των ικανοτήτων. Ανεξάρτητα από τα παραπάνω, απώλεια ικανοτήτων μπορεί να συμβεί σε ένα άτομο περιπτωσιακά ή παροδικά. Είτε αυτή η κατάπτωση (μόνιμη, περιπτωσιακή ή παροδική) οδηγεί σε αναπηρία είτε όχι, καθορίζεται σίγουρα από κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, και το πιο σημαντικό από τον σχεδιασμό περιβαλλόντων, προϊόντων, συστημάτων και υπηρεσιών.

Παραδείγματα Περιπτωσιακής ή Παροδικής Απώλειας Λειτουργιών

• Λειτουργία χωρίς όραση: απασχολημένα μάτια (π.χ. οδήγηση), σκοτάδι
• Λειτουργία με χαμηλή όραση: μικρή οθόνη, περιβάλλον με καπνό, ξεχασμένα γυαλιά
• Λειτουργία χωρίς ακοή: πολύ θορυβώδες περιβάλλον, απασχολημένη ακοή, επιβαλλόμενη ησυχία (βιβλιοθήκες, συναντήσεις)
• Λειτουργία με χαμηλή ακοή: θορυβώδες περιβάλλον
• Λειτουργία χωρίς δυνατότητα ανάγνωσης: άλλη γλώσσα, επισκέπτες/ τουρίστες, ξεχασμένα γυαλιά
• Λειτουργία με μειωμένη ικανότητα χεριών: ζωηρό όχημα, διαστημικό όχημα
  

Η διεθνής βάση των αναπηριών δημοσιεύτηκε αρχικά από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας το 1980. Στηρίχθηκε σε ένα διευρυμένο ιατρικό μοντέλο, το οποίο περιγράφει ένα σύνολο από αιτίες, ξεκινώντας από την κατάπτωση δεξιοτήτων (impairment) (απώλεια σταθερότητας ή λειτουργίας), που οδηγούν στην ανικανότητα (disability) (απώλεια των ικανοτήτων) και τελικά στην αναπηρία (handicap) (απώλεια της ικανότητας συμμετοχής σε κοινωνικές διεργασίες). Έτσι η έμφαση πέρασε από την ιατρική κατάσταση στην πρόοδο της αναπηρίας και στις περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνθήκες υπό το πρίσμα των οποίων αυτή πραγματοποιείται.

Τον Νοέμβριο του 2001, μετά από έρευνα εφτά χρόνων, το πρωτότυπο μοντέλο αντικαταστάθηκε από μία Διεθνή Κατηγοριοποίηση των Ικανοτήτων, της Αναπηρίας και της Υγείας (International Classification of Functioning, Disability and Health, ICF). Αυτή η αλλαγή εστιάζει την προσοχή της από την κατάσταση υγείας ενός ατόμου έως το πώς ζει με τις συγκεκριμένες "συνθήκες υγείας", με ποιο τρόπο αυτές μπορούν να βελτιωθούν ή να καλυτερέψουν, ώστε να αποκτήσει μια παραγωγική, γεμάτη ζωή. Με άλλα λόγια η προσοχή εστιάζεται περισσότερο στο πώς λειτουργούμε μέσα σε κοινωνικά ή άλλου είδους όρια, παρά στην κατάσταση υγείας του εκάστοτε ατόμου. Ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι η προσοχή εστιάζεται στην αλληλεπίδραση ανάμεσα στην ιατρική κατάσταση, τους περιβαλλοντικούς παράγοντες και τους προσωπικούς παράγοντες, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο όλα τα παραπάνω επηρεάζουν τις σωματικές λειτουργίες και διεργασίες, και τελικά τις δραστηριότητες και τη συμμετοχή του ατόμου σε αυτές.

Οι ικανότητες που είναι αναγκαίες για την συμμετοχή κάποιου στις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής είναι 13. Εφτά από αυτές τις ικανότητες είναι σημαντικές για τον σχεδιασμό προϊόντων και υπηρεσιών:

όραση,
ακοή,
επικοινωνία,
νοητικές λειτουργίες,
μετακίνηση,
επιδεξιότητα και
τέντωμα / φτάσιμο.

Ο Π.Ο.Υ. έχει προτείνει μια λεπτομερή Διεθνή Κατηγιοποίηση της Σωματικής Λειτουργίας, Αναπηρίας και Υγείας (International Classification of Functioning, Disability and Health - ICF).

σταθμισμένη πλήρης ανικανότητα = η χειρότερη επίδοση + 0.4 Χ (δεύτερη χειρότερη επίδοση) + 0.3 Χ (τρίτη χειρότερη επίδοση)

Οι βαθμοί επίδοσης σε κάθε μία από τις επτά κατηγορίες ικανοτήτων: όραση, ακοή, επικοινωνία, νοητικές λειτουργίες, μετακίνηση, επιδεξιότητα και τέντωμα / φτάσιμο μπορούν να υπολογιστούν με απλό τρόπο.

Το παραπάνω σταθμισμένο άθροισμα λαμβάνει τιμές από 0 ως 21,4 και σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα, αντιστοιχίζεται μετά σε μια κλίμακα από 0 ως 10 με καθορισμένα στάδια, όπου το 0 αναπαριστά την πλήρη ικανότητα (απουσία αναπηρίας) και το 10 την ελάχιστη ικανότητα (σοβαρή αναπηρία). Οι επιδόσεις μπορούν να συνδυαστούν, ώστε να προκύψει μια κλίμακα τεσσάρων σταδίων, που να περιλαμβάνει: την πλήρη ικανότητα (0), την αρκετά ικανοποιητική (1-2) και τη μέτρια (3-6) ικανότητα, και την χαμηλή (7-10) ικανότητα.

Βαθμός Ανικανότητας και Κατηγορίες Επίδοσης

Τα αποτελέσματα της εφαρμογής του παραπάνω μοντέλου στη Μεγάλη Βρετανία έδειξαν ότι περίπου 8.582.200 ενήλικες - το 20% του πληθυσμού των ενηλίκων - παρουσιάζει κάποιο είδος αναπηρίας σύμφωνα με τον ορισμό που χρησιμοποιείται. Το 34% των ατόμων αυτών έχει μικρό βαθμό κατάπτωσης των λειτουργιών (υψηλό επίπεδο ικανοτήτων), το 45% έχει μέτριο βαθμό κατάπτωσης των λειτουργιών (μέτριο επίπεδο ικανοτήτων) και το 21% έχει μεγάλο βαθμό κατάπτωσης των λειτουργιών (χαμηλό επίπεδο ικανοτήτων).

Ο Π.Ο.Υ έχει προτείνει ένα λεπτομερές εργαλείο για την απόκτηση και την καταγραφή πληροφοριών σχετικά με τις σωματικές λειτουργίες και τις αναπηρίες ενός ατόμου: ICF check-list for International Classification of Functioning, Disability and Health

Oι ικανότητες του ατόμου μπορούν να μεταβληθούν:

• χειρουργικά ή με αποκατάσταση ή με εκπαίδευση,
• με τη χρήση Προσωπικών Υποστηρικτικών Τεχνολογιών
• με την εγκατάσταση στο περιβάλλον Υποστηρικτικών Τεχνολογιών Προσαρμογών
• με την εφαρμογή των αρχών της Καθολικής Σχεδίασης (Universal Design) ή Σχεδίασης για Όλους (Design-for- All) ή Σχεδίαση Ενσωμάτωσης (Inclusive Design).

Σε έναν ιδανικό κόσμο:

• Κάθε τι σχεδιάζεται μέσω της προσέγγισης Σχεδίαση για Όλους,
• Υπάρχουν εγκατεστημένες στο περιβάλλον Υποστηρικτικές Τεχνολογίες Προσαρμογών,
• Καθένας που χρειάζεται Προσωπικές Υποστηρικτικές Τεχνολογίες μπορεί να τις αποκτήσει.